2027 оны тэтгэврийн шинэчлэл: юу өөрчлөгдөх вэ
2027 оны 1-р сарын 1-нээс тэтгэврийг зөвхөн цалинд үндэслэн бодож, сайн дураар нээх 1%-ийн хуримтлалын данс шинээр бий болно. 2029 оноос төлсөн сар бүр тэтгэврийг дундаж цалингийн 0.167%-иар нэмж, дундаж цалинг бодох хугацаа жил бүр уртсаар 2033 онд 10 жил болно.
2027, 2029 оны өөрчлөлтийг 2026 оны 7-р сарын 2-нд баталсан нэмэлт өөрчлөлт тогтоосон. Доор заалт бүрийг хуулийн дугаартай нь бичлээ. ТХ нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль, ЕХ нь Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль. Хуулийг 2026-11-02-ны байдлаар уншсан.
Огноогоор
2026 оны 11-р сарын 1
Төрөөс суурь тэтгэвэр нэмж олгож эхэлсэн. Энэ нь 2026 оны 10-р сарын 16-ны тусдаа нэмэлт өөрчлөлт. Шимтгэл 10 ба түүнээс дээш жил төлсөн өндөр насны тэтгэвэр авагч авна. Ердийн наснаасаа өмнө гарсан хүн, жишээ нь 4 ба түүнээс олон хүүхэдтэй эх, суурь тэтгэврийг эрэгтэй бол 60, эмэгтэй бол 55 нас хүрснээс хойш авна. (ТХ 2.1.8, 3.4.1, 3.4.2)
Суурь тэтгэвэр нь ₮100,000 дээр нэмэгдэл нэмсэн дүн. Нэмэгдэл нь ₮40,000 дээр шимтгэл төлсөн жил бүрд ₮5,000 нэмээд, даатгалын тэтгэврийнхээ 5%-ийг хассан дүн. Нэмэгдэл хасах гарвал 0 гэж үзнэ. Тиймээс суурь тэтгэвэр хамгийн багадаа ₮100,000, ихдээ ₮300,000. (ТХ 3.5)
Жишээ нь 20 жил төлж, ₮769,000 даатгалын тэтгэвэр авдаг хүнд суурь тэтгэвэр ₮201,550 болно.
2027 оны 1-р сарын 1
- Нэрийн дансны аргыг хасна. Тэтгэврийг цалинд үндэслэн бодно. 1960–1979 онд төрсөн хүн аргаа сонгох эрх хүчингүй болно. (ТХ 6.1, 6.3)
- Хуримтлалын данс сайн дураар нээнэ. Өөрийн тэтгэврийн шимтгэлийн 1 хувийн нэгж тэнд орж, төр жилийн хуримтлалын 50%-ийг 120 сар хүртэл нэмнэ. Харин цалингийн тэтгэврийг 1 − (дансанд төлсөн сар ÷ (16 × нийт сар)) коэффициентоор үржүүлнэ, хамгийн ихдээ 6.25%-иар бууруулна. Дансыг тэтгэвэрт гарахаас 5-аас доошгүй жилийн өмнө нээнэ. (ЕХ 29.1, 29.4, ТХ 8.8)
- Шимтгэл бодох цалингийн дээд хязгаар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр ажилтанд 10 дахин, сайн дурын даатгуулагчид 7 дахин, иргэний гэрээгээр ажилладаг хүнд 3 дахин болно. (ЕХ 19.4.1, 19.4.2, 19.4.3)
- Өмнө нь албан журмаар ч, сайн дураар ч даатгуулж байгаагүй Монгол Улсын иргэн анх удаа сайн дураар даатгуулбал доод хэмжээний тэтгэврийн шимтгэлийн 50%-ийн хөнгөлөлтийг 24 сар хүртэл авна. (ЕХ 21.32, 7.7)
- 4 ба түүнээс олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийн тэтгэврийн нас 1978 онд болон түүнээс өмнө төрсөн бол 50 хэвээр, дараагийн төрсөн он бүрд 3 сараар нэмэгдэж 55 хүрнэ. (ТХ 5.1.3, 5.5)
2027, 2028 онд гарвал
Томьёо хуучнаараа. 20 жил төлсөн бол дундаж цалингийн 45%, 20 жилээс дээш сар бүрд 0.125% нэмнэ. Дундаж цалинг дараалсан 5 жилээс бодно. (ТХ 7.1.1, 20.5, 29.2)
2029 оны 1-р сарын 1
- Төлсөн сар бүрд дундаж цалингийн 0.167%. 20 жилийн суурь 45% байхгүй болно. (ТХ 7.4)
- Хугацаанаас өмнө гарвал эрт гарсан жил бүрд тэтгэврийг 0.96 коэффициентоор үржүүлнэ. Хойшлуулбал жил бүрд 1.04 коэффициентоор үржүүлнэ. (ТХ 7.7, 7.8)
- Дундаж цалинг бодох хугацаа уртсана. Доорх хүснэгтийг харна уу. (ТХ 20.5)
| Тэтгэвэрт гарах он | Дараалсан жил | Хуваах сар, багадаа |
|---|---|---|
| 2027–2028 | 5 | 60 |
| 2029 | 6 | 70 |
| 2030 | 7 | 80 |
| 2031 | 8 | 90 |
| 2032 | 9 | 100 |
| 2033 ба түүнээс хойш | 10 | 110 |
Дундаж цалин нь хугацааны цалингийн нийлбэрийг хуваагчид хуваасан дүн. Хуваагч нь хүснэгтийн тоо, хугацаанд төлсөн сарын тоо хоёрын их нь. (ТХ 20.5)
Жишээ нь 2029 онд гарвал хугацаа 6 жил буюу 72 сар, хүснэгтийн тоо 70. Бүх 72 сараа төлсөн бол хуваагч 72. Төлсөн сар 70 хүрэхгүй бол хуваагч 70 хэвээр, дутуу сар бүр 0 цалинтай мэт тооцогдоно. Тиймээс энэ онд 2 хүртэл сар дутуу байвал дутуу сар дунджийг бууруулахгүй.
Шинэ томьёо хэнд ашигтай вэ
Хоёр томьёо 358 сар буюу 29 жил 10 сар төлсөн хүнд бараг тэнцэнэ. Үүнээс бага хугацаатай хүнд хуучин томьёо, их хугацаатай хүнд шинэ томьёо илүү. (ТХ 7.1.1, 7.4)
| Төлсөн хугацаа | 2028 он хүртэл | 2029 оноос |
|---|---|---|
| 20 жил | 45.0% | 40.1% |
| 25 жил | 52.5% | 50.1% |
| 30 жил | 60.0% | 60.1% |
| 35 жил | 67.5% | 70.1% |
Жишээ: Дорж хэзээ гарах вэ
Дорж зохиомол хүн. 1966 оны 3-р сард төрсөн эрэгтэй. 1996 оноос хойш тасралтгүй, үргэлж тухайн үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 2 дахин их цалинтай ажилласан. 2027 оноос доод хэмжээг ₮1,000,000 гэж бодсон тул тэр оноос сард ₮2,000,000. Тэтгэвэрт гарах нас нь 62 нас 3 сар, тэр нь 2028 оны 6-р сар. Хугацаандаа гарах, 2029 он хүртэл хүлээх хоёрыг tetgever.app-ын тооцоогоор харьцуулав. Хүлээх хугацаанд шимтгэл төлөхгүй гэж үзсэн.
| Гарвал | 2028 оны 6-р сар | 2029 оны 1-р сар |
|---|---|---|
| Нас | 62 нас 3 сар | 62 нас 10 сар |
| Дундаж цалин | ₮1,590,950 | ₮1,520,114 |
| Хувь | 63.0% | 64.1% |
| Хойшлуулсны коэффициент | ×1.000 | ×1.023 |
| Даатгалын тэтгэвэр | ₮1,002,299 | ₮997,379 |
| Суурь тэтгэвэр | ₮249,885 | ₮250,131 |
| Сард нийт | ₮1,252,184 | ₮1,247,510 |
2029 оны 1-р сар хүртэл хүлээвэл сард ₮4,674 бага авна, дээр нь хүлээсэн 7 сарын тэтгэврээ авахгүй.
2029 оны 6-р сар хүртэл хүлээвэл сард ₮10,937 илүү авна, харин хүлээсэн 12 сарын тэтгэврээ авахгүй. Хүлээсэн 12 сарын тэтгэвэр нийт ₮15,026,208. Сард ₮10,937 илүү авч үүнийг нөхөхөд 114 жил болох тул алдах тэтгэвэр нь илүү авах мөнгөөс их.
2027 оны доод хэмжээ ₮792,000 хэвээр байвал Дорж хугацаандаа гарахад сард ₮1,181,641 авах ба 2029 оны 1-р сар хүртэл хүлээвэл сард ₮2,896 илүү, 2029 оны 6-р сар хүртэл хүлээвэл сард ₮17,470 илүү авна.
2029 оны 1-р сард гарвал хувь 63.0%-иас 64.1% болж өснө, хойшлуулсны коэффициент ×1.023 орно. Гэвч дундаж цалинг 5 биш 6 жилээс бодох тул ₮1,590,950 байсан дундаж цалин ₮1,520,114 болж буурна. Хэн хэзээ гарах нь цалингийн түүхээс хамаарна.
2026 оны итгэлцүүрийн хүснэгтээр, өнөөгийн төгрөгөөр бодов. 2025 оноос хойших цалингийн итгэлцүүрийг 1.00 гэж авсан. 2027 оноос хойших тэтгэврийн доод хэмжээ тогтоогоогүй тул 2026 оны ₮769,000-ыг авсан. Энэ бол ойролцоо тооцоо, НДЕГ-ын шийдвэр биш.
2027 оны хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ
Гурвалсан хороо 2026 оны 8-р сарын 17-нд ₮1,000,000 гэж шийдсэн. 2027 оны төсвийн төсөлд ₮792,000 хэвээр байгаа бөгөөд үйлдвэрчний эвлэлүүд 2026 оны 10-р сарын 23-нд хөдөлмөрийн маргаан үүсгэсэн. Энэ тоо шийдэгдээгүй байна. Сайн дурын шимтгэл, цалингийн доод, дээд хязгаар бүгд үүнээс хамаарна. tetgever.app ₮1,000,000-аар бодож, ₮792,000-ы дүнг хажууд нь харуулна.
Хууль тодорхой бус хэвээр байгаа зүйл
Дараах заалтыг хоёр янзаар уншиж болно. Тооцоо аль уншлагыг хэрэглэснийг тайлан бүрт бичдэг. НДЕГ-ын байцаагчаас асуух асуултуудыг энд цуглуулсан.
- Дараалсан жилийг хэрхэн тоолох. «Дараалсан 5 жил»-ийг бүтэн хуанлийн жилээр тоолох уу, аль ч сараас эхэлсэн 60 сараар тоолох уу гэдгийг хууль тодорхой заагаагүй. (ТХ 20.1, 20.5)
- Аль жилүүдийн цалинг авах. Хууль дундаж цалингийн жилүүдийг даатгуулагч сонгоно гэсэн ч НДЕГ хамгийн өндөр цалинтай үеийг авдаг эсэх нь тодорхойгүй. (ТХ 20.4)
- 20 жилийг хэрхэн тоолох. Хууль дундаж цалинг «сүүлийн 20 жилийн доторх» жилүүдээс бодно гэсэн ч тэтгэвэрт гарахын өмнөх 20 жил үү, төлсөн сүүлийн 20 жил үү гэдгийг тодорхой бичээгүй. (ТХ 20.1)
- Бүтэн бус жилийн 4%-ийн нэмэгдэл, хасалт. Хойшлуулж эсвэл эрт гарахад тэтгэврийг жил бүр 4%-иар өөрчилнө. Бүтэн бус жилийг сараар тооцох уу гэдэг тодорхойгүй. (ТХ 7.7, 7.8)
- Эрт гарахад тэтгэврийн доод хэмжээ. Эрт гарахад тэтгэврийг жил бүр 4%-иар бууруулна. Энэ бууралт тэтгэврийн доод хэмжээнд хүрэх эсэх нь тодорхойгүй. (ТХ 7.8, 21.1)
- Хуримтлалын данстай хүний суурь тэтгэвэр. Суурь тэтгэвэр нь даатгалын тэтгэврээс хамаардаг. Хуримтлалын данстай бол дансны хасалтын өмнөх, дараах аль дүнгээс бодохыг хууль заагаагүй. (ТХ 3.5, 8.8)
- 2027 оны тоонууд. 2027 оны итгэлцүүрийн хүснэгт, тэтгэврийн доод хэмжээ хараахан гараагүй. 2026 оны 10-р сарын 16-ны нэмэлт өөрчлөлтийн бүрэн эх legalinfo.mn-д ороогүй.