Сайн дурын даатгал хэд төлөх вэ
Сайн дурын даатгалд сарын орлогоо хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 1-ээс 7 дахин хүртэл гэж мэдүүлээд, түүний 13.5%-ийг сар бүр төлнө. 2027 онд доод хэмжээ ₮1,000,000 болбол сард ₮135,000-аас ₮945,000 хүртэл, ₮792,000 хэвээр байвал ₮106,920-аас ₮748,440 хүртэл төлнө.
Хэдийг мэдүүлэх нь таны тэтгэвэрт гарах он, одоо байгаа даатгалын хугацаанаас хамаарна. Доор дүрэм бүрийг хуулийн заалттай нь, дараа нь зохиомол хүний жишээг бодсон тоогоор нь харуулав. ЕХ нь Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль, ТХ нь тэтгэврийн тухай хууль, А/200 нь сайн дураар даатгуулах журам.
Сард хэд төлөх вэ
| Мэдүүлэх орлого | Доод хэмжээ ₮1,000,000 бол | Доод хэмжээ ₮792,000 бол |
|---|---|---|
| 1 дахин | ₮135,000 | ₮106,920 |
| 2 дахин | ₮270,000 | ₮213,840 |
| 3 дахин | ₮405,000 | ₮320,760 |
| 4 дахин | ₮540,000 | ₮427,680 |
| 5 дахин | ₮675,000 | ₮534,600 |
| 6 дахин | ₮810,000 | ₮641,520 |
| 7 дахин | ₮945,000 | ₮748,440 |
- 13.5% нь тэтгэврийн 11.5%, тэтгэмжийн 1%, үйлдвэрлэлийн ослын 1%. (ЕХ 18.3)
- Мэдүүлэх орлого доод хэмжээнээс багагүй, 7 дахинаас ихгүй. (ЕХ 19.2, 19.4.3)
- Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл тусдаа хуулиар, доод хэмжээний 2%, сард ₮20,000 эсвэл ₮15,840. Тэтгэвэрт нөлөөлөхгүй.
- 2027 оны доод хэмжээг гурвалсан хороо ₮1,000,000 гэж шийдсэн ч маргаантай, төсвийн төсөлд ₮792,000 хэвээр байна. Тиймээс хоёуланг нь харуулав.
Хэн төлж болох вэ
- Заавал даатгуулах ёсгүй хүн, жишээ нь хувиараа болон албан бусаар ажилладаг, ажилгүй хүн. (ЕХ 7.7)
- Хөдөлмөрийн гэрээтэй ажиллаж байхдаа сайн дураар нэмж төлөх боломжгүй. Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсан сард сайн дурын гэрээ дуусна. (ЕХ 7.9, А/200 6.2.3)
- Тэтгэвэр авч буй хүн төлөхгүй, ажиллаж буй тэтгэвэрт гарсан хүнээс бусад нь. (ЕХ 7.8)
Гэрээ хэрхэн ажилладаг вэ
- Гэрээ 12 сар. Мэдүүлсэн орлого гэрээний турш өөрчлөгдөхгүй, зөвхөн сунгахдаа өөрчилнө. Доод хэмжээ өөрчлөгдвөл шимтгэл дагаж өөрчлөгдөнө. (А/200 4.8, 4.10, 5.5)
- Гэрээ дууссаны дараагийн сард төлбөл ижил нөхцөлөөр сунгагдана. 1 ба түүнээс олон сар төлөөгүй бол дараагийн төлбөрөөс шинэ гэрээ эхэлнэ. (А/200 4.11)
- Хүчинтэй гэрээний хоцорсон сарыг өдөрт 0.3%-ийн алдангитай, шимтгэлийн 50%-иас ихгүйгээр нөхөж төлж болно. Дууссан гэрээний сарыг хэзээ ч нөхөж төлөхгүй. (А/200 4.12, 7.3, 11.1) (ЕХ 24.3)
- Гэрээг «Нийгмийн даатгал» апп, daatguulagch.ndaatgal.mn эсвэл дүүргийн нийгмийн даатгалын хэлтэст байгуулна. Улирлаар, жилээр урьдчилж төлж болно гэж НДЕГ-ын сайтад бичсэн ч 2027 оны журмаар баталгаажаагүй.
Хэдийг мэдүүлэх нь ашигтай вэ
Тэтгэврийг дундаж цалингаас бодно. Дундаж цалинг сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан хэдэн жилээс авна. Тэтгэвэрт гарах оноор 2027–2028 онд 5, 2029 онд 6, 2030 онд 7, 2031 онд 8, 2032 онд 9, 2033 оноос 10 жил. (ТХ 20.1, 20.4, 20.5) Энэ хугацаанаас гадуурх сар зөвхөн даатгалын хугацааг нэмнэ.
Бодсон тэтгэвэр доод хэмжээнээс бага бол доод хэмжээг олгоно. 2026 онд бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ ₮769,000, хувь тэнцүүлсэн ₮652,400. (ТХ 21.1.1, 21.1.2) Бүрэн тэтгэвэрт 20 жил, хувь тэнцүүлсэнд 10 жил төлсөн байх ёстой. (ТХ 5.1.1, 5.2)
Тиймээс дунд зэргийн орлого мэдүүлэхэд тэтгэвэр доод хэмжээнээс давахгүй байж болно. Доорх жишээнд яг ийм гарсан.
Жишээ: Сараа хэд төлөх вэ
Сараа зохиомол хүн. 1974 оны 2-р сард төрсөн эмэгтэй. 2004 оноос 15 жил доод цалинтай ажилласан, 2019 оноос хойш шимтгэл төлөөгүй. Тэтгэвэрт гарах нас нь 58 нас, тэр нь 2032 оны 2-р сар. Одоо 180 сартай тул цаашид төлөхгүй бол хувь тэнцүүлсэн тэтгэвэр авна.
tetgever.app-ын тооцоолуур 2026 оны 11-р сараас эхлэн боломжит төлөвлөгөөг хайсан. Доорх мөр бүр нь тэр тооцооны үр дүн, гараар бичсэн тоо биш.
| Сайн дураар | Нийт төлөх | Сарын тэтгэвэр |
|---|---|---|
| Цаашид төлөхгүй | ₮0 | ₮834,780 |
| 60 сар 1× | ₮8,100,000 | ₮970,550 |
| 60 сар 3× | ₮24,300,000 | ₮970,550 |
| 63 сар 7× | ₮59,141,880 | ₮1,930,165 |
| Сайн дураар | Нийт төлөх | Сарын тэтгэвэр |
|---|---|---|
| Цаашид төлөхгүй | ₮0 | ₮834,780 |
| 60 сар 1× | ₮6,415,200 | ₮970,550 |
| 60 сар 3× | ₮19,245,600 | ₮970,550 |
| 63 сар 7× | ₮47,151,720 | ₮1,587,762 |
- 2027 оны доод хэмжээ ₮1,000,000 бол доод хэмжээгээр 60 сар төлбөл 240 сар хүрч бүрэн тэтгэвэр авна. Төлөх ₮8,100,000 нь 62 нас 11 сартайд нөхөгдөнө.
- 2027 оны доод хэмжээ ₮1,000,000 бол дээд хэмжээгээр төлбөл тэтгэвэр ₮1,930,165 болно. 1 дахинаас илүү төлсөн мөнгөө 62 нас 5 сартайд нөхнө. Тэр хүртэл амьдрах эсэх, сард ₮945,000 төлж чадах эсэх нь таны шийдвэр.
Мэдүүлэх орлого тэтгэвэрт хэрхэн нөлөөлөх вэ
Сараа 2032 онд гарах тул дундаж цалинг 9 жилээс бодож, хуваагч нь 100 сар. Тэр энэ хугацаанд 60 сар төлөх тул дундаж цалин нь мэдүүлсэн орлогын 60/100 болно. (ТХ 20.5)
- 2027 оны доод хэмжээ ₮1,000,000 бол томьёогоор бодсон тэтгэвэр 1 дахин мэдүүлэхэд ₮240,480, 3 дахин мэдүүлж ₮24,300,000 төлөхөд ₮721,440. Хоёулаа тэтгэврийн доод хэмжээнээс бага. Тэтгэврийн доод хэмжээ ₮769,000 тул хоёуланд нь түүнийг олгож, суурь тэтгэвэр ₮201,550 нэмээд сард ₮970,550 болно. Томьёогоор бодсон тэтгэвэр 4 дахин мэдүүлэхэд анх тэтгэврийн доод хэмжээнээс давж, ₮961,920 болно. Суурь тэтгэвэртэй нийлээд сард ₮1,153,824.
- 2027 оны доод хэмжээ ₮792,000 бол томьёогоор бодсон тэтгэвэр 1 дахин мэдүүлэхэд ₮190,460, 3 дахин мэдүүлж ₮19,245,600 төлөхөд ₮571,380. Хоёулаа тэтгэврийн доод хэмжээнээс бага. Тэтгэврийн доод хэмжээ ₮769,000 тул хоёуланд нь түүнийг олгож, суурь тэтгэвэр ₮201,550 нэмээд сард ₮970,550 болно. Томьёогоор бодсон тэтгэвэр 5 дахин мэдүүлэхэд анх тэтгэврийн доод хэмжээнээс давж, ₮952,301 болно. Суурь тэтгэвэртэй нийлээд сард ₮1,144,686.
Өнөөгийн төгрөгөөр, хүүгүйгээр бодов. 2027 оноос хойших тэтгэврийн доод хэмжээ тогтоогоогүй тул 2026 оны дүнг авсан. Суурь тэтгэвэр орсон. Хөнгөлөлтийг тооцоогүй. Энэ бол ойролцоо тооцоо, НДЕГ-ын шийдвэр биш.
Хөнгөлөлт
- Өмнө нь албан журмаар ч, сайн дураар ч даатгуулж байгаагүй Монгол Улсын иргэн 2027 оноос анх удаа сайн дураар даатгуулбал доод хэмжээний тэтгэврийн шимтгэлийн 50%-ийг 24 сар хүртэл хөнгөлүүлнэ. (ЕХ 21.32, 7.7)
- Малчин доод хэмжээний тэтгэврийн шимтгэлийн 50%-ийг 5 жил хүртэл төрөөс авна. (ЕХ 21.23)
- 3 хүртэлх насны хүүхэдтэй эх доод хэмжээний тэтгэвэр, тэтгэмжийн шимтгэлийн 50%-ийг хөнгөлүүлнэ. (ЕХ 21.21)
- Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд асарч буй эцэг, эхийн доод хэмжээний тэтгэврийн шимтгэлийг төр төлнө. (ЕХ 21.22)
Тодорхой бус хэвээр байгаа зүйл
- Аль жилүүдийн цалинг авах. Хууль дундаж цалингийн жилүүдийг даатгуулагч сонгоно гэсэн ч НДЕГ хамгийн өндөр цалинтай үеийг авдаг эсэх нь тодорхойгүй. (ТХ 20.4)
- 20 жилийг хэрхэн тоолох. Хууль дундаж цалинг «сүүлийн 20 жилийн доторх» жилүүдээс бодно гэсэн ч тэтгэвэрт гарахын өмнөх 20 жил үү, төлсөн сүүлийн 20 жил үү гэдгийг тодорхой бичээгүй. (ТХ 20.1)
- Дараалсан жилийг хэрхэн тоолох. «Дараалсан 5 жил»-ийг бүтэн хуанлийн жилээр тоолох уу, аль ч сараас эхэлсэн 60 сараар тоолох уу гэдгийг хууль тодорхой заагаагүй. (ТХ 20.1, 20.5)
Эдгээр нь дундаж цалинг аль жилүүдээс бодохыг өөрчилдөг тул хэзээ, хэдийг төлөх шийдвэрт нөлөөлнө. НДЕГ-аас асуух асуултуудыг энд цуглуулсан. 2027 оны бүх өөрчлөлтийг 2027 оны шинэчлэлийн хуудаснаас үзнэ үү.